Orrelkultuur in Afrika 

Afrika as kontinent moes relatief lank wag voordat ‘n orrelkultuur homself hier kon kom nestel. As dit nie was vir die relatief vroeë koloniste soos die Portugese, Nederlanders, Engelse, Duitsers, Franse en enkele kleiner groeperings nie, sou dit moontlik geensins kon funksioneer, laat staan gedy nie. Gelukkig het Christenemet ‘n verskeidenheid van geloofsrigtings – merendeels eweredig verdeel tussen die Roomse Katolisisme en Protestantisme – hulle in die oorwegend suidelike deelvan Afrika gaan vestig en begin om verbintenisse te snoer wat hulle laat tuisvoel het en waarbinne hulle hul individuele godsdiensoortuigings kon uitleef. Onder dié aansienlike meerderheid immigrante was daar ’n redelike persentasie wat vertroud was met kerkmusiek en veral dan ook met die orrel wat die gesamentlike kernpunt van eenheid gevorm het in die begeleiding van psalms en gesange. 

Dit was opvallend, verrassend en veral merkwaardig dat Suid-Afrika die “toekomsland” sou word waar hierdie samesmelting te midde van die onvermydelike diversiteit daarvan tog uiteindelik oor ’n paar eeue heen sou bly floreer. Oor tyd is dit wel vasgestel dat heelparty van die koloniste ook orrels vir hul eie gebruik na Suidelike Afrika verskeep het. 

Pyporrelbou 

Die ontstaanfase van pyporrelbou in Suid-Afrika is helaas aanvanklik ook maar taamlik karig beskryf. Die opbloei van ‘n plaaslike bedryf wat deels aangevoer is deur die totstandkoming van die Suid-Afrikaanse Orrelbouers (Edms) Bpk in 1948, was die vertrekpunt van ’n nuwe era. Die SAOB, gestig deur die Nederlandse immigrant Willem van Loon, sou vir die volgende 70 plus jare die leidende en mees produktiewe plaaslike orrelboumaatskappy bestuur. Orrels is ook deur hulle uitgevoer na lande soos Zimbabwe, Angola, Mosambiek en Kenia. 

Enkelpersoon-orrelbouers wat in verskeie spesialiteitsgebiede van die meer uitdagende aspekte rondom orrelbou gespesialiseer het, was ’n stimulus vir die plaaslike bedryf. Om die geskiedenis en uitbouing daarvan tot op datum volledig na te gaan, is Pyporrels in Suid-Afrika(J.L. van Schaik, 1992) wat nagevors geskryf en saamgestel is deur die orrelis prof. Albert Troskie ’n goeie bron. 

Die ontstaan en die geskiedenis van elke speelbare orrel in Suid-Afrikais aangeteken, met die bouer se naam inkluis. Daar is ook aparte hoofstukke oor konsertsaalorrels, huis-, skool- en kollege-orrels, teaterorrels, ’n deeglike en tegelyk toeganklike, tegniese oorsig en ’n bibliografie met drie bylaes wat onderskeidelik handel oor: 1) Disposisies van verteenwoordigende orrels: 2) Orrelfilantropie in Suid-Afrika, en 3) Waardevolle historiese orrels. 

Dr. Johan Brink, ’n afgetrede fisikus wat in sy jonger jare onder andere as kerkorrelis ses jaar verbonde was aan die Gereformeerde Kerk, Stellenbosch en twee jaar aan die St. Michael Kerk in Pretoria, bied van tyd tot tyd klanklesings  aan waarin hy fassinerende aspekte rondom die orrel vir luisteraars openbaar. Een van sy wenke het te doen met die orrelis se ledemate: “As jy al jou ledemate in jou spel aanwend, moet jy beslis nie ondertoe kyk nie”. 

Dr. Brink is nie ten gunste van die eietydse neiging om digitale orrels, waarvan die Allen Organ die bekendste voorbeeld is, aan te prys nie. ’n Ander bekommernis vir hom is die ommeswaai wat by sommige van die drie susterskerke aangetref word, asook dié wat ’n charismatiese rigting ingeslaan het en wat nou merendeels by die aanddienste die orrel verruil vir ’n “band”.